บทคัดย่อ
Valproic acid เป็นยากันชักและยาควบคุมอารมณ์ที่ใช้รักษาโรคลมชัก ภาวะ mania และโรคอารมณ์สองขั้วอย่างแพร่หลาย แม้ว่าจะมีประสิทธิภาพในการรักษาสูง แต่สามารถก่อให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์หลายระบบ โดยเฉพาะภาวะเกล็ดเลือดต่ำ (valproic acid-induced thrombocytopenia) ซึ่งอาจไม่แสดงอาการในระยะแรก แต่เพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดเลือดออกและภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทบทวนข้อมูลด้านเภสัชวิทยาของ Valproic acid กลไกการเกิดภาวะเกล็ดเลือดต่ำ ปัจจัยเสี่ยง หลักฐานจากการศึกษาทางคลินิก และแนวทางการติดตามรักษา จากการทบทวนพบว่ากลไกสำคัญของการเกิดภาวะ thrombocytopenia ประกอบด้วยการกดการทำงานของไขกระดูกโดยตรง การทำลายเกล็ดเลือดผ่านระบบภูมิคุ้มกัน ความเป็นพิษจากระดับยาอิสระ (free valproic acid) ที่เพิ่มขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงการจับกับโปรตีน และการยับยั้งเอนไซม์ histone deacetylase (HDAC) ซึ่งส่งผลต่อการสร้าง megakaryocyte และการสร้างเกล็ดเลือด ปัจจัยที่เพิ่มความเสี่ยง ได้แก่ ระดับ free valproic acid สูง ภาวะ hypoalbuminemia ภาวะไตบกพร่อง เพศหญิง ผู้สูงอายุ และการใช้ยาในขนาดสูงหรือมีระดับยาในเลือดสูง การตรวจติดตามระดับยา โดยเฉพาะ free valproic acid ในผู้ป่วยที่มีปัจจัยเสี่ยง ร่วมกับการติดตามจำนวนเกล็ดเลือดอย่างสม่ำเสมอ มีความสำคัญในการป้องกันและตรวจพบภาวะเกล็ดเลือดต่ำตั้งแต่ระยะเริ่มต้น เพื่อให้สามารถปรับลดขนาดยา หยุดยา หรือเปลี่ยนเป็นยาทางเลือกได้อย่างเหมาะสม ลดความเสี่ยงของการเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการรักษา และเพิ่มความปลอดภัยของผู้ป่วยในระยะยาว